Việt Nam đối mặt với thách thức thuế quan từ Mỹ: Dự báo và giải pháp

Ở thời điểm hiện tại, ngành xuất khẩu Việt Nam đang đứng trước những thách thức lớn khi chính phủ Mỹ áp dụng thuế tạm thời 10% đối với hàng hóa nhập khẩu. Điều này bắt nguồn từ quyết định của Tòa án Tối cao Mỹ, khi bác bỏ các chính sách thuế dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) của cựu Tổng thống Donald Trump. Chuyên gia Trần Ngọc Anh từ Đại học Indiana đã đưa ra dự báo về ba kịch bản có thể xảy ra, gây lo ngại cho một số ngành hàng chủ lực của Việt Nam.

Kịch bản dự báo sau ngày 24/7

Ngày 24/2 vừa qua, thuế nhập khẩu tạm thời đã được áp dụng, và theo quy định, chính sách này sẽ có hiệu lực trong 150 ngày, tức đến ngày 24/7. Tại hội thảo về “Giải pháp ứng phó chính sách thuế tạm thời 150 ngày của Mỹ” tổ chức vào ngày 25/3, GS. Trần Ngọc Anh đã chỉ ra rằng khả năng cao nhất (60%) là chính quyền Mỹ tiếp tục tăng cường áp lực thuế đối với hàng hóa nhập khẩu từ Việt Nam. Nếu kết quả điều tra theo Điều 301 về hành vi thương mại không công bằng dẫn đến việc tăng thuế, một số ngành hàng như thép, xe điện và linh kiện bán dẫn có thể phải chịu mức thuế lên đến 20-30%.

Hai kịch bản khả quan hơn

Ngoài kịch bản tiêu cực trên, GS. Ngọc Anh cũng đưa ra hai kịch bản khác có phần lạc quan hơn, nhưng cần có những điều kiện nhất định. Kịch bản đầu tiên phụ thuộc vào quyết định của chính phủ Mỹ trong việc nới lỏng thuế quan do tác động của lạm phát gia tăng. Nếu giá dầu Brent vượt qua 140 USD mỗi thùng hoặc nếu Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ (CIT) tuyên bố mức thuế tạm thời là lạm quyền, điều này có thể dẫn đến việc điều chỉnh các chính sách thuế.

Kịch bản này đang chịu ảnh hưởng của diễn biến cuộc xung đột Trung Đông, nơi sự gia tăng giá xăng có thể làm gia tăng thêm áp lực lạm phát. GS. Ngọc Anh nhấn mạnh rằng "xung đột này có thể trở thành yếu tố kìm hãm chính sách thuế của Mỹ", buộc chính phủ phải xem xét lại việc miễn thuế để giảm áp lực giá cả sinh hoạt.

Kịch bản khả quan thứ hai đặt ra khả năng đạt được thỏa thuận thương mại giữa Việt Nam và Mỹ. Trong tình huống này, Việt Nam sẽ mở cửa thị trường cho nông sản Mỹ, công nhận tiêu chuẩn xe hơi Mỹ và cam kết tăng mua máy bay Boeing. Đổi lại, nhiều mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam sẽ được miễn thuế và hưởng mức thuế 0%.

Tác động cụ thể đến doanh nghiệp

Theo số liệu từ Cục Hải quan, trong năm 2022, tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ đạt gần 152 tỷ USD, tăng trưởng hơn 28% so với năm 2021. Trong hai tháng đầu năm 2023, giá trị xuất khẩu tiếp tục tăng gần 22% so với cùng kỳ năm trước, với tổng giá trị đạt 23,8 tỷ USD.

Bà Cao Thị Phi Vân, Phó giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC), nhận định rằng thuế tạm thời 10% mang lại một khoảng thời gian ngắn cho các doanh nghiệp duy trì biên lợi nhuận mà không phải ngay lập tức điều chỉnh giá bán. Tuy nhiên, sau 150 ngày, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với áp lực từ các đối tác yêu cầu điều chỉnh giá để chia sẻ chi phí thuế.

Khuyến nghị cho doanh nghiệp

Nhằm ứng phó với tình hình này, TS. Huỳnh Thế Du từ Đại học Wisconsin Oshkosh đã đưa ra những khuyến nghị cho các doanh nghiệp. Ông đề nghị tận dụng thời hạn 150 ngày để gia tăng tốc độ giao hàng, hoàn tất các hợp đồng thương mại và tuân thủ xu hướng nhập hàng trước (front-loading). Đồng thời, cần nhanh chóng thảo luận lại các điều khoản hợp đồng, đặc biệt là các điều khoản về chia sẻ chi phí thuế và điều chỉnh giá.

Ông Du cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuẩn bị cho khả năng nâng mức thuế lên 15% hoặc biến tướng thành các công cụ thuế quan khắt khe hơn sau ngày 24/7. Các doanh nghiệp cần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu để giảm thiểu rủi ro.

Chuẩn bị pháp lý cho doanh nghiệp

GS. Trần Ngọc Anh đặc biệt lưu ý doanh nghiệp và các hiệp hội cần chuẩn bị tốt về mặt pháp lý. Ông khuyến khích rà soát các mã HTS (mã hàng hóa) và phối hợp cùng luật sư thương mại tại Washington để tham gia điều trần Điều 301. Điều này giúp chứng minh năng lực sản xuất đa dạng và đáp ứng yêu cầu về cung cầu thực tế.

Các chuyên gia cũng khuyến nghị doanh nghiệp ứng dụng hệ thống Quản lý Thương mại Toàn cầu (GTM) và công nghệ Blockchain để tự động hóa công tác quản lý hồ sơ, kiểm tra thực thể bị cấm và đảm bảo minh bạch nguồn gốc hàng hóa.

Vai trò của quản lý nhà nước

Về phía các cơ quan quản lý, TS. Huỳnh Thế Du gợi ý thành lập cơ chế "Ban chỉ đạo ứng phó thuế quan 150 ngày" để theo dõi diễn biến chính sách thuế qua đó phát hành thông báo hàng tuần và giải đáp các vướng mắc liên quan đến mã HS và quy tắc xuất xứ. Các quốc gia như Singapore và New Zealand đã có những động thái cập nhật hướng dẫn hải quan và cung cấp dịch vụ tư vấn cho doanh nghiệp để quản lý rủi ro tốt hơn.

Ông Du cũng nhấn mạnh cần kiểm soát chặt chẽ việc cấp giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) và đẩy mạnh ngoại giao kinh tế để hạn chế nguy cơ đối mặt với các cuộc điều tra theo Điều 232 hay 301. Việc xây dựng phản ứng điều phối kịp thời và tuân thủ quy tắc thương mại sẽ là yếu tố quyết định, giúp Việt Nam bảo vệ thị phần và uy tín trên thị trường Mỹ.

Tóm lại

Trong bối cảnh phát triển thương mại hiện tại, Việt Nam đang phải cùng lúc đối mặt với nhiều rủi ro từ chính sách thuế quan của Mỹ. Việc hiểu rõ các kịch bản có thể xảy ra và chuẩn bị tốt các biện pháp ứng phó sẽ là chìa khóa giúp doanh nghiệp vượt qua khó khăn và duy trì sự phát triển ổn định trong tương lai.